Broşürler


Anne Bakımı: Doğum Öncesi


DOĞUM ÖNCESİ ANNE BAKIMI

Op.Dr. Nihat ATEŞ

nhates@hekim.net

Gebeliğin hem anne hem de bebek için sağlıklı devam etmesi gebeliğin başlangıcından sonuna kadar tıbbi kontrolleri gerektirir. Doğum öncesi bakım (DÖB)'da amaç; annede olabilecek hastalıkları saptamak, gebeliği ve bebeği riske sokabilecek sağlık sorunlarının olup olmadığını belirlemektir. DÖB hizmeti temelde birincil koruyucu sağlık hizmetidir ve bu hizmetten yararlanmak tüm kadınların hakkıdır. DÖB ile ana ve perinatal mortalite ve morbidite azaltılabilir ve anne-çocuk sağlığı yükseltilebilir . Yeterli DÖB almamış annelerin bu hizmetten yeterince yararlananlara göre doğumda daha fazla ölüm riski taşıdıkları ve bebeklerinin perinatal dönemde ölme olasılıklarının daha fazla olduğu belirlenmiştir .

Normal gebelerde doğum öncesi kontroller 28. gebelik haftasına kadar ayda l kez, 28-36. haftalar arasında 15 günde l kez, bundan sonra doğuma kadar haftada l kez yapılmalıdır . Sağlık Bakanlığı'nın yaklaşımına göre; her gebenin gebeliğin başlangıcından itibaren saptanarak en az 6 kez izlenmesi hedef alınmıştır .(2)

    

    Türkiye Nüfus Sağlık Araştırması (TNSA) 2003 sonuçlarına göre, Türkiye genelinde gebelikte en az bir kez DÖB hizmeti alma sıklığı %81'dir. Bu oran bölgeler arasında farklılık göstermektedir. Batıda her 100 gebeden 91'i DÖB alırken, doğuda 61'i bu hizmetten yararlanmaktadır. Orta Anadolu'da ise bu sıklık %80'dir.(2)

   Doğum öncesi bakım, gebenin ve fetusun gebelik süresince, düzenli aralıklarla muayene edilip uygun önerilerde bulunarak izlenmesidir. Bu işlem Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkındaki Yönerge’ye göre, başta ebeler olmak üzere, hekim ve hemşirelerin görevlerindendir.(1)

Doğum öncesi bakımın (gebelerin izlenmesinin) amaçları şunlardır ;(1)

 

1.        Gebede daha önce var olan ya da gebelik sırasında ortaya çıkan sağlık sorunlarını teşhis ve tedavi etmek. Böylece, gebenin genel sağlık düzeyini iyileştirmek.

2.        Gebeliğe bağlı olarak ortaya çıkabilecek olumsuz durumları erken dönemde teşhis ederek anne ve doğacak bebeği korumak.

3.        Gebeyi, sağlıklı gebelik, doğuma hazırlık, çocuk bakımı ve doğumdan sonra uygulayacağı aile planlaması konularında eğitmek

4.        Gebeyi tetanos hastalığına karşı aşılamak.

5.        Fetusun durumunu izleyerek, olumsuzluk varsa tespit edip ortadan kaldırmaya çalışmak.

6.        Doğumun nerede ve nasıl yapılacağına karar vermek.

Gebelerin izlenebilmeleri için, önce sağlık ocağı personeli tarafından tespit edilmeleri gerekir. Gebelerin tespiti bütün sağlık ocağı personelinin görevi olmakla birlikte, bu iş öncelikle ebelerin sorumluluğundadır.(1)

Ebeler, görevleri nedeniyle halkla en fazla temas eden personeldir. O nedenle, hem nüfus tespitinin güncelleştirilmesinde, hem de gebelerin tespitinde en önemli görev ebelere düşmektedir. Bu nedenle, ebeler, günlük işleri sırasında gebeleri ya da çocukları izledikten sonra, ziyaretlerini bitirmeden önce, görüştükleri ailelere şu soruları yöneltmelidirler;(1)

1.        Çevrenizde bu bölgeye yeni yerleşen aile var mı?

2.        Bu yerinden ayrılan aile var mı?

3.        Çevrenizde son zamanlarda ölen oldu mu?

4.        Çevrenizde yeni doğum yapan kadın oldu mu?

5.        Çevrenizde gebe olan var mı?

Eğer bölgeye yeni taşınan aile varsa bu aileler ziyaret edilerek nüfus tespitleri yapılır. Ayrıca doğurgan çağdaki kadınlar, gebeler ve çocuklar tespit edilir. Gebe oldukları ileri sürülen kadınlar da ziyaret edilerek gerçekten gebe iseler tespitleri yapılır.(1)

Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkındaki Yönerge’de anne adaylarının gebeliğin 12. haftasına kadar saptanıp kendisi ile ilgili bir gebe izleme kartı çıkartılması istenilmektedir. Bilindiği gibi, çocuk kalp sesleri 12.hafta dolayında duyulur. Bunun nedeni gebeliğin kesin tanısının çocuk kalp seslerinin duyulması olmasıdır. Ancak bu uygulama ilk trimesterdaki gebelerin gözden kaçması ve izlenmemesi gerektiği anlamına gelmez. Gebeler mümkün olduğu kadar gebeliklerinin erken dönemlerinde kayıt altına alınmalıdır. Eğer ÇKS duyulmadan kart çıkartılmayacaksa tespit edilen gebeler fiş çıkartılmadan izlenmeli, ÇKS duyulmaya başlandıktan sonra fiş çıkartılmalıdır. Aslında hangi ayında olursa olsun gebe olduğu belirlenen her kadın için bir gebe izleme fişi çıkartılmalıdır. Daha sonra gebe olmadıkları kesinlik kazananlar olursa fişleri iptal edilir. Unutulmaması gereken şey gebeliğin ilk trimesterinin sağlık açısından önemli olduğu ve gebelerin mutlaka bu dönemde de izlenmeleri gerektiğidir.(1)

Yönergeye göre gebelerin gebelikleri boyunca 6 kez izlenmeleri gerekir. Gebelerin izlem sıklıkları şöyle olmalıdır;(1)

Gebelik haftası

İzleme sıklığı

12.haftaya kadar

Tespit ve ilk izleme

24.hafta(6.ay)

Bir kez

28.hafta(7.ay)

Bir kez

32.hafta(8.ay)

Bir kez

36.hafta(9.ay)

Bir kez

39.hafta(10.ay)

Bir kez

 

VİZİT SIKLIĞI  (3,4)

A-28. gebelik haftasına kadar antenatal takip 4 haftada bir yapılır. Bu vizitlerde üriner tractus enfeksiyonu (UTI) proteiüri, hipertansiyon, preterm eylem, gestasynel diabet, indirekt coombs testi, fetal iyilik hali ve öykü varsa genetik hastalık araştırılmalıdır.

B-36.gebelik haftasına kadar antenatal takip 2 haftada bir yapılır. Bu vizitlerde yukardakilere ek olarak fetal gelişme izlenmelidir. 36.gebelik haftasında klamidya gonore ve B grubu streptokok için tarama yapılmalıdır.

C-41.gebelik haftasına kadar antenatal takip haftada bir uygulanmalıdır. Bu vizitlerde yukarda belirtilenler araştırılmalıdır.

D-41.gebelik haftasından doğuma kadar haftada 2 kez antenatal takip uygulanmalıdır. Bu vizitlerde amniyotik sıvı indeksi (ASİ) ve NST ile fetal iyilik hali saptanmalıdır.

İlk vizit 6-8. haftada yapılmalıdır.

    Bu izlem sayıları normal gebeler içindir. Riskli gebelerin daha sık ziyaret edilmeleri gerekeceği açıktır. Bu riskler şunlardır;(1)

1.        Gebelerin 18 yaşından küçük olması.

2.        Gebenin 35 yaşından büyük olması.

3.        Gebenin boyunun 155cm’den kısa olması.

4.        Birinci gebelik (primipar)

5.        Beşinci ya da daha sonraki gebelikler (Grand mutipar)

6.        Son doğum ile şimdiki gebelik arasındaki sürenin 2 yıldan kısa olması.

7.        Gebede sıtma hastalığı olması.

8.        Gebede kronik bir hastalık olması (hipertansiyon, DM, Tbc, kalp ve böbrek hastalıkları olması)

9.        Gebeliğin ilk 3 ayı içerisinde teratojenik ilaç alma.

10.     Gebenin sigara içmesi.

11.     Önceki gebeliklerinde;

a-Preeklampsi

b-Eklampsi

c-Habitüel abortus

d-Premature doğum

e-Ölü doğum

f-Sezaryan

g-Anomalili bebek

h-Perinatal ölüm

i-İri bebek

j-Plesantanın çıkışında zorluk

k-Doğum sonu fazla kanama hikayesi bulunması.

12-Şimdiki gebelikte

a-Pre-eklampsi

b-Eklampsi

c-Ağır anemi

d-Aşırı şişmanlık

e-Yetersiz kilo alma

f-Tetanosa karşı aşılanmamış olmak

g-İlk trimesterde kızamıkçık geçirme

h-Çoğul gebelik

i-Polihidroamniyoz

j-Kanama

k-Rh uyumsuzluğu

l-Baş pelvis uyumsuzluğu

m-Prezentasyon bozukluğu

n-Erken doğum eylemi

o-Erken membran rüptürü

p-Uzamış gebelik

r-Kordon sarkması

s-1. ve 2. derece ağrı zaafı

t-Çocuk kalp seslerinin 120’den az ya da 160’dan çok olması

u-Plesanta retansiyonu

v-Tetanik kontraksiyon

 

Ayrıca gebeliğin istenmemiş olması, annenin okur yazar olmaması, fakirlik, ev koşullarının yetersizliği gibi sosyal ve ekonomik sorunlar da risk yaratabilecek faktörlerdir.(1)

İzlemler kentsel yerlerde sağlık kuruluşlarında, kırsal yerlerde ise, sağlık personelince evlerde yapılabilir. Kırsal yerlerde de , eğer gebelerin sağlık ocaklarına ya da sağlık evlerine gelmeleri sağlanabilirse, izlem buralarda yapılabilir. Ancak, kırsal bölgelerde kadınların izlemleri aksatabilecekleri akıldan çıkartılmamalıdır. Başvurmayan gebeler kendi sağlıklarına daha az önem veren kadınlar olabilir. Böyle kişiler aynı zamanda toplumun alt sosyal tabakalarını oluşturan kişilerdir. Bu kişilerde riskli gebelik olasılığı daha fazladır. Dolayısıyla kendisi başvuran gebelerden daha önce, başvurmayanların izlenmeleri gerekir. Böyle kişileri evlerinde ziyaret ederek izlemek iyi olur.(1)

Gebe izlemlerinde şu işlemler yapılmalıdır;

1-Gebelik hikayesinin alınması (ilk izlemede)

2-Riskli gebe olup olmadığının araştırılması

3- Tartılması

4-Boyunun ölçülmesi

5-Kan basıncının ölçülmesi

6-Hemoglobin ölçülmesi

7-Kan grubu tespiti

8-İdrarda protein araştırılması

9-Pretibial ödeme bakılması

10-Pelvis darlığı olup olmadığının araştırılması

11-Vajinal kanama olup olmadığı

12-Fetus pozisyonu

13-Tetanos aşısının yapılması

14-Gebelik hijyeni konusunda eğitim.

15-Doğum konusunda eğitim

16-Çocuk bakımı konusunda eğitim

17-Gerekirse 2. basamağa sevk

 

Gebelerin izlenmeleri ile ilgili olarak ocak hekimlerine düşen önemli görevler vardır.(1)

1.        Bir bölgedeki doğum hızı o bölgede ne kadar gebe olabileceği hakkında fikir verir. O nedenle ülkenin doğum hızını ve sağlık ocağının bölge nüfusunu dikkate alarak bulunduğunuz bölgede 1 yıl içinde ne kadar gebe olması gerektiğini tahmin ediniz. Söz gelimi doğum hızının binde 25 olduğu onbin nüfuslu bir bölgede her an izlenmesi gereken yaklaşık 250 gebe olması beklenir. Eğer ebelerin tespit ve takip ettikleri gebe sayısı bu rakama yakın değilse gebelerin hepsi tespit edilememiş demektir. Böyle bir durumda hekimin önlem alması gerekir.

2.        Bir bölgedeki izlemlerde gereken muayene ve incelemeler titizlikle yapılmaz ise izlemler yalnızca bir görevi tamamlamış olma anlayışı içinde yapılırsa hiçbir yarar sağlamaz. O nedenle ocak hekiminin izlemlerin niteliğinden emin olması gerekir. Zaman zaman ebeleri iş başında denetlemekte ve gebe izlem ve muayene fişlerini kontrol etmekte yarar vardır.

3.        Ebelerin gebelik konusunda hizmet içi eğitimleri de hekimin sorumluluğundadır. Hekim, eğitim tekniklerini kullanarak ebelerin bilgi ve becerilerini arttırmalıdır.

4.        Aşısı bulunmayan gebelerin tetanos hastalığına karşı aşılanmaları sağlanmalıdır.

5.        Her ebenin bir gebe izleme çantası bulunması gerekir. Bunları sağlamak ocak hekimlerinin görevlerindendir.

KAYNAKLAR

1.        Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi ve Sağlık Ocağı Yönetimi Prf. Dr. Zafer ÖZTEK Palme Yayıncılık ANKARA 2004

2.        TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, www.korhek.org.tr

3.        Williams Doğum Bilgisi El Kitabı 2004

4.        Klinisyen Kadın Hastalıkları ve Doğum Tus-Data 2004

 

Üye Ol

Ziyaretçilerimiz

www.pediatriportali.com sitesinin web hosting hizmeti natro - izgi Bilgisayar Sistemleri Ltd. tarafından sağlanmaktadır.
ocuk Doktoru - ocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı - Pediatri Uzmanı - ocuk sağlığı sitesi - ocuk doktorları - Pediatri - Pediatrist - Bebek