İştahsızlık

 SAÄžLIKLI BESLENMENÄ°N ÖNÃœNDEKÄ° ENGEL: Ä°ÅžTAHSIZLIK

Diyetisyen Gizem ÅžEBER

     Beslenme, çocukların büyüme ve geliÅŸimi için gerekli olan en önemli olgulardan biridir. ÇocuÄŸun yeterli ve dengeli bir beslenme tarzı ile, ihtiyaç duyduÄŸu besin öğelerinin tamamını karşılaması; optimal büyüme ve geliÅŸmenin saÄŸlanması, bağışıklık sisteminin güçlenmesi, beslenme yetersizliÄŸine baÄŸlı hastalıkların önlenmesi açısından önem taşımaktadır. Fakat çocuÄŸun yeterli ve dengeli beslenmesini saÄŸlamak her zaman bu kadar kolay olmamaktadır. Çocuklarda saÄŸlıklı beslenmeyi aksatan ve en sık ÅŸikâyet edilen durumlardan biri de çocuklarda görülen iÅŸtahsızlıktır. Ä°ÅŸtahsızlığın nedenlerini bilmek ve nedene yönelik çözüm geliÅŸtirmek bu sorunu çözmenin en etkin yoludur.

     Çocuklarda gözlenen iÅŸtahsızlık durumunun birçok nedeni olabilir. Bu nedenler genellikle biyolojik ya da psikolojik temellidir. Biyolojik temelli nedenler, bebeklik döneminde emme ve yutmanın refleksinin geliÅŸmemiÅŸ olması, ek besinlere çok geç baÅŸlanması, enfeksiyon, ateÅŸ, sarılık, tüberküloz, emilim bozuklukları gibi hastalıklardır. Bunun yanı sıra, barsak parazitlerinin varlığı, anemi (kansızlık) ve diÅŸ çıkarma dönemlerinde de çocuklarda iÅŸtahsızlık görülebilmektedir. Biyolojik temelli iÅŸtahsızlık durumlarında, sorun ortadan kaldırılmadan çocuÄŸun iÅŸtahını düzeltmek mümkün deÄŸildir. Psikolojik temelli iÅŸtahsızlıklar genelde çocuÄŸun çevresinden ve aile bireylerinin davranışlarından kaynaklanır. Bilinçaltına yerleÅŸmiÅŸ sıkıntılar ve endiÅŸeler, sınav kaygısı, erken yaÅŸta yaÅŸanan sınav baÅŸarısızlığı, aileden birinin vefatı çocukta iÅŸtah azalmasına neden olabilir. Ailenin sofra düzeninin ve saÄŸlıklı beslenme bilincinin olmayışı, çocuÄŸa yemek yeme konusunda yapılan baskılar, baÅŸka çocuklarla kıyaslama, yemek sırasında yapılan tartışmalarda çocuÄŸun yemek yeme isteÄŸini azaltabilir. Yemek öncesinde yorucu fiziksel aktiviteler yapmakta bazı çocuklarda öğün sırasında iÅŸtahsızlık oluÅŸturabilir.

     Ä°ÅŸtahsızlığa en sık neden olan durum ise, çocuÄŸun beslenme düzeninin olmaması ve beslenmesi ile ilgili yapılan bazı yanlışlıklardır. Yemek öncesinde sıvı veya bisküvi, kek, çikolata gibi ÅŸekerli besinler tüketen çocuklar öğünlerde yemek yemek istemeyebilir. ÇocuÄŸa sevmediÄŸi besinleri zorla yedirmeye çalışmak, çocuÄŸun o besinden uzaklaÅŸmasına sebep olabilir.

     Ã‡ocuklarda iÅŸtahsızlığın nedeninin belirlenmesi uygun çözüm yolları geliÅŸtirmek için önemlidir. Çocukta fiziksel bir rahatsızlık olup olmadığının saptanması için gerekli tetkiklerin yapılması ve iÅŸtahsızlık biyolojik temelli ise gerekli tedavinin uygulanması gerekir. Çevresel nedenlerle oluÅŸan iÅŸtahsızlık, soruna yönelik çözüm uygulanarak düzeltilebilir. ÇocuÄŸun iÅŸtahsız olmasını veya besin seçmesini engellemenin en temel yolu, aile bireyleri olarak saÄŸlıklı beslenme alışkanlıklarına sahip olmaktır. Çünkü okul öncesi dönem çocukları anne ve babalarını model alırlar. SaÄŸlıklı beslenmeye önem vermeyen, yemek yemeyi gereksiz gören, sürekli tek çeÅŸit beslenen anne ve babaların çocukları da aynı davranışları sergilerler. Bu sebeple, çocuÄŸun iÅŸtahsızlığı ile baÅŸa çıkmanın en temel yolu, kendi beslenme alışkanlıklarımızı düzenlemek ve saÄŸlıklı beslenme alışkanlıklarına sahip olmaktır. Yemek yeme konusunda çocuÄŸa baskı yapılmamalı, çocuk ile bu konuda tartışılmamalıdır. Ä°ÅŸtahı iyi baÅŸka çocuklarla, çocuÄŸu kıyaslamak da besin tüketiminin azalmasına neden olabileceÄŸi için bu tutumdan da kaçınılması gerekir. Anne veya babanın sofrada çok titiz olması ya da kendi beslenebilecek yaÅŸta olan çocuÄŸa izin vermemesi de çocuÄŸun beslenme konusunda olumlu davranış geliÅŸtirmesine engel olabilir. DiÄŸer bir yanlış tutum ise çocuÄŸun yemeÄŸini bitirmesi için aceleci davranmak veya süre vermektir. Yemeklerin porsiyon büyüklüğü de çocukların iÅŸtahını etkileyebilir. Tıka basa dolu bir tabak, çocuÄŸun besine olan ilgisini azaltabilir. YemeÄŸi tabaÄŸa küçük miktarlarda koymak ve isterse tekrar alabileceÄŸini söylemek bu konuda uygulanabilecek en doÄŸru metottur. Piknikler, arkadaÅŸ toplantıları ve mutlu bir sofra çocuÄŸun besin tüketimini arttırır. Besinlerin sunuluÅŸ tarzı da çocuklar için önem taşır. Bu nedenle ÅŸekli, rengi ve kokusu uygun olmayan besinler çocuÄŸa sunulmamalıdır. Yemeklerin deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde sunulması (bebek ÅŸeklinde bir salata tabağı gibi), çocuklar için özel üretilmiÅŸ tabak ve bardakların kullanılması da çocuÄŸun sofraya olan ilgisini arttırabilir.

     Bebekler ilk yaÅŸlarında ek besinler ile tanıştırılırken, küçük miktarlarda baÅŸlanmalı ve aynı gün birden fazla besin verilmemelidir. Çocuk tadını beÄŸenmezse ya da besini kusarsa bir süre (1 hafta gibi) beklenerek besin tekrar denenmelidir. Burnunu kapatarak besini zorla yedirmek ya da o an için tüketmek istemediÄŸi bir besini yemek için zorlamak iÅŸtahsızlığı tetikleyebilir.

     Çocuklara ara öğünlerde çikolata, bisküvi, gofret gibi ÅŸekerli besinler veya kolalı içecekler, meyve suları gibi içecekler verilmemelidir. Öğünden bir saat önce sıvı alımı mide kapasitesi küçük olan çocuÄŸun öğünde besin tüketememesine ve kendini tok hissetmesine neden olabilir. Bu sebeple çocuklar öğün öncesinde deÄŸil öğün sonrasında sıvı alımına teÅŸvik edilmelidir. ÇocuÄŸun sadece sevdiÄŸi besinlerin sofrada bulunması çocuÄŸun tek tip beslenme alışkanlıkları kazanmasına neden olabilir. SevmediÄŸi besinlerde sofrada bulunmalı fakat yemesi konusunda baskı yapılmamalıdır. Sofrada tekrar tekrar aynı yemeÄŸi gören çocuk bir süre sonra tüketmek isteyecektir.

     ÇocuÄŸun saÄŸlıklı beslenme konusunda eÄŸitilmesi çok önemlidir. Mutfakta aile bireylerine sofra hazırlama ve toplamada yardım etmesi onun mutfaÄŸa ısınmasını saÄŸlayabilir. ÇocuÄŸun yaşına uygun güvenilir kaynaklar yardımıyla ve ailenin saÄŸlıklı besinleri özendirici ÅŸekilde tanıtımıyla çocuk saÄŸlıklı beslenmeye yönelir ve iÅŸtahsızlık sorunundan kurtulur.